Αναζητώντας τον Μέγα Αλέξανδρο και τον καταραμένο όφι στο Σπαθάρειο Μουσείο.

DSC_1841

Στις  22 Ιουνίου του 1995 έγιναν τα εγκαίνια του Σπαθάρειου Μουσείου Θεάτρου Σκιών του δήμου Αμαρουσίου,στην πλατεία Κασταλίας.Το μουσείο ξεκίνησε να λειτουργεί έξι μήνες αργότερα δηλαδή τον Ιανουάριο του 1996 και μέχρι τον επόμενο Ιούνιο οι επισκέπτες του είχαν ξεπεράσει τις έξι χιλιάδες.Ο συνεχώς αυξανόμενος αριθμός αυτών των επισκεπτών μικρών και μεγάλων,οδήγησε στην απόφαση της επέκτασης του Μουσείου σαν χώρο και της επίσπευσης της διαμόρφωσης του αύλειου χώρου σε πολυπόθητο μόνιμο Καραγκιοζοθέατρο που τείνει να χαθεί στις μέρες μας.

Αιτία ίδρυσης του μουσείου αυτού είναι το έργο του μεγάλου δημιουργού και λειτουργού της τέχνης του Θεάτρου Σκιών,του Ευγένιου Σπαθάρη.Ο ίδιος ξεκίνησε την καριέρα του το 1942 απο το Μαρούσι και κατάφερε να αμειφθεί τον Ιούνιο του 1995 με το ωραιότερο δώρο που θα μπορούσε να τιμηθεί ένας καλλιτέχνης.Ο δήμος Αμαρουσίου,προσφέρει στον καραγκιόζη μια «στέγη» όπου θα μπορούν να εκτίθενται  οι πανέμορφες φιγούρες και τα σκηνικά του ελληνικού αυτού λαικού θεάτρου για όλο τον κόσμο.Όπως είχε πεί και ο ίδιος ο Ευγένιος Σπαθάρης σκοπός της δημιουργίας αυτού του Μουσείου θεάτρου Σκιών δεν ήταν να εκτεθεί ο Καραγκιόζης ώστε να γίνει μουσειακός,αλλα εφόσον πλέον έχουν χαθεί τα μόνιμα «καραγκιοζοθέατρα» της γειτονιάς στην Αθήνα αλλά και στην επαρχία,για να μην μείνει κλεισμένος σε κάποια μπαούλα δημιουργήθηκε αυτό το μόνιμο στέκι.Ο Ευγένιος Σπαθάρης χάρισε με πολύ μεγάλη χαρά τις δημιουργίες του στην πόλη του Μαρουσίου με σκοπό να θυμούνται οι παλαιότερες γενιές τα παιδικά τους  χρόνια και οι νέες να μαθαίνουν το τι αντιπροσωπεύουν για τους  Έλληνες ο Καραγκιόζης και η Ιστορία του.

 

Μιλώντας όμως για το Σπαθάρειο Μουσείο δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε να αναφερθούμε για το περίφημο βιβλίο του Σωτήρη Σπαθάρη  τα «Απομνημονεύματα» του, τα οποία πρώτο εκδόθηκαν το 1960 και αποτελούν ένα από τα σπουδαιότερα κείμενα που γράφτηκαν ποτέ όχι μόνο για το Θέατρο Σκιών αλλά και γενικότερα για την ελληνική ιστορία και τον ελληνικό πολιτισμό.Ο Σωτήρης Σπαθάρης ήταν ο πατέρας του Ευγένιου Σπαθάρη και ένας από τους σημαντικότερους ιδρυτές  του Πανελλήνιου Σωματείου Θεάτρου Σκιών.Από το 1950, ο Σωτήρης Σπαθάρης ξεκίνησε με την προτροπή των φίλων του να γράφει τα Απομνημονεύματά του, που εκδόθηκαν για  πρώτη φορά το 1960 με τίτλο «Απομνημονεύματα και η τέχνη του Καραγκιόζη». Σ’ αυτό, πέρα από τις αναμνήσεις του ο Σπαθάρης δίνει πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με την ιστορία της τέχνης του Καραγκιόζη, την κατασκευή της φιγούρας και της σκηνής, τους βασικούς χαρακτήρες και τους εμπνευστές τους. Ως επίλογο παραθέτει ανέκδοτα και καλαμπούρια των σύγχρονών του Καραγκιοζοπαικτών.Η αυτοβιογραφία του Σωτήρη Σπαθάρη αναγνωρίστηκε σαν ένα “αληθινό μνημείο λόγου”, όπως την αποκαλούσε ο Άγγελος Σικελιανός και η επιτυχία της είχε σαν αποτέλεσμα τρεις ακόμα επανεκδόσεις. Πολλοί επώνυμοι εκπρόσωποι του πνευματικού κόσμου έχουν αφιερώσει σελίδες για την ιδιαίτερη απλότητα και την γνήσια λαϊκή αφέλεια του ύφους του βιβλίου, που στην κυριολεξία γοήτευε όλους όσους το διάβαζαν.Ο Σωτήρης Σπαθάρης είναι ένας από τους λίγους καραγκιοζοπαίκτες που εξέδωσαν την αυτοβιογραφία τους. Χάρη στην αυτοβιογραφία του ξέρουμε πολλά για την τότε κατάσταση του επαγγέλματος κ.λ.π. Ο Σωτήρης Σπαθάρης ήταν ο πρώτος καλλιτέχνης του είδους που εισήγαγε στον Καραγκιόζη την λεγόμενη διαφημιστική «ρεκλάμα».Για να διαφημίσει τις παραστάσεις του, ζωγράφιζε αφίσες και πάνω, τις περίφημες “ρεκλάμες”, πρωτοτυπώντας σ’ ένα είδος λαϊκής ζωγραφικής, που μιμήθηκαν κι άλλοι. Επίσης, θεωρείται και ο δημιουργός της «αποθέωσης», του έμψυχου, δηλαδή, θεατρικού επιλόγου των ηρωικών συνήθως έργων, που ερμηνευόταν με κατεβασμένο τον μπερντέ από τον ίδιο τον καραγκιοζοπαίκτη και τους βοηθούς του. Πολλές από αυτές τις «ρεκλάμες» (αφίσες) βρίσκονται για να τις θαυμάζει το κοινό στο μουσείο.n

Ο Ευγένιος Σπαθάρης το 1980 περιοδεύει για ακόμη μια φορά στην Αμερική,στα πλαίσια της έκθεσης των ευρημάτων της Βεργίνας,με το έργο το όποιο ασχολούμαστε,«Ο Μέγας Αλέξανδρος και το Καταραμένος Φίδι».Ο Μέγα Αλέξανδρος έχει καταλυτικό ρόλο στην απόδειξη της ελληνικότητας του θεάτρου σκιών( σύμφωνα βέβαια πάντα με τις πληροφορίες που βρήκα από το βιβλιαράκι του Μουσείο των Σπαθάρηδων) καθώς κατά τους χρόνους του Μεγάλου Αλεξάνδρου θεωρείται  πως άκμασε η μυστηριακή λατρεία ελληνικών αλλά και ξένων θεοτήτων μέρος της οποίας ήταν το μυστηριακό θέατρο.Το μυστηριακό θέατρο ήταν η μορφή κατά την οποία εμφανίστηκε η τεχνική του θεάτρου σκιών τον 11ο αιώνα,και μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι πρέπει να ανατρέξουμε στην καταγωγή του:ως αρχαιότερα και σημαντικότερα μυστήρια θεωρούνται τα Ελευσίνια όπου το βασικότερο μέρος της μυσταγωγικής τελετής ήταν τα ‘’δρώμενα’’ .Μυστήρια είχαν στις θρησκείες τους και οι λαοί της κοντινής Ανατολής,ωστόσο,η έμφαση και η αναβίωση των μυστηριακών θρησκειών στις χώρες τους σχετίζεται με την εξάπλωση σ’αυτές του ελληνιστικού πολιτισμού κατά τα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου.Οπότε κάλλιστα,μπορούμε οχι μόνον να αποδώσουμε στους  Έλληνες,που καλλιέργησαν τέτοιες θρησκείες,την καταγωγή του θεάτρου σκιών αλλα και να συμπεράνουμε οτι η τεχνική του ανάγεται στα Ελευσίνια μυστήρια.

Ο Μέγας Αλέξανδρος λοιπόν,που είναι απο τις κυριότερες φιγούρες του ελληνικού θεάτρου σκιών καθώς εκπροσωπεί τον ήρωα που είναι συγχρόνως εξαιρετικά όμορφος,ευγενής και ιππότης και για τον λαό μας θεωρείται το σύμβολο του Ελληνισμού,δεν θα μπορούσε να λείπει απο το μουσείο.

Το μουσείο χωρίζετε σε τέσσερις αίθουσες(α’,β’,γ’,δ’),τον διάδρομο και τις βιτρίνες.Η αίθουσα α’ και ο διάδρομος περιλαμβάνουν φιγούρες από χαρτόνι και σκηνικά που έχουν σκαλιστεί με προσοχή.Οι σκαλιστές αυτες φιγούρες θεωρούνται και οι πιο γνήσιες της τέχνης του θεάτρου σκιών.Η ίδια η αίθουσα μας παρουσιάζει μια εικόνα,απο την οργάνωση μιας παράστασης του Καραγκιόζη,από τα μουσικά όργανα και τα εφέ που την πλαισίωναν,καθώς επίσης και από τα εργαλεία και τα αξεσουάρ κατασκευής μια φιγούρας.Στην βιτρίνα 3 που βρίσκονται τα εφέ της παράστασης και ο τρόπος μετάδοσης της κίνησης της φιγούρας βρίσκεται και η καραμούζα για την παραγωγή της φωνής ζώων και φιδιών(με το νούμερο 10.) που θα χρησιμοποιήσουμε και εμεις για την παράσταση μας.Στην αίθουσα Β βρίσκει κανείς την αντικατάσταση του σκαλιστού χαρτονιού απο την ζελατίνη την οποία πρώτο φερε στην Ελλάδα απο την Αμερική ο καραγκιοζοπαίκτης Θεοδωρόπουλος (περίπου το 1923).Στην αίθουσα Γ στο ΤΑΜΠΛΩ Γ βρίσκονται  φιγούρες απο ζελατίνη του Ευγένιου Σπαθάρη από την γνωστή σειρά  της ΕΡΤ ‘’Ο Καργαγκιόζης και οι κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου’’.Τέλος,η αίθουσα δ’περιλαμβάνει τους γνωστούς ήρωες του ελληνικού θεάτρου σκιών κατασκευασμένους από δέρμα και δίνει μια εικόνα της σημερινής εποχής που η πολιτική αποτελεί εξέχουσα σημασία ενώ η σάτιρα και φυσικά ο σατυρικός Καραγκιόζης είναι πάντοτε επίκαιρα.Επιπρόσθετα,μας φέρνει σε επαφή με μερικά ξένα θέατρα σκιών επιτρέποντάς μας να  πλουτίσουμε τις γνώσεις μας.Στο ΤΑΜΠΛΩ Β  βρίσκεται λοιπόν,ο Μέγας Αλέξανδρος και το καταραμένο Φίδι όπου είναι δερμάτινες φιγούρες κατασκευασμένες από τον Ευγένιο Σπαθάρη το 1980.

 

Εν κατακλείδι,όταν επισκέπτεται κανείς το Σπαθάρειο Μουσείο και ειδικά αν έχει τη χαρά να συνομιλήσει με τους ανθρώπους που το στηρίζουν όλα αυτά τα χρόνια  καταλαβαίνει γιατί προσπαθούσαν και προσπαθούν για την ύπαρξη του μουσείου.Όλες αυτές οι φιγούρες που έχουν δουλευτεί με μεράκι με πρώτο πρόσωπο τον Καραγκιόζη έναν αγνό άνθρωπο που βγάζει μια αναρχική ελευθερία,μεθυστική για το κοινό του,που δεν λογαριάζει τίποτα που μέσα στην ειρωνεία του μπορεί και δείχνει το σεβασμό του εκεί που πρέπει και παράδοξα σε γεμίζει ελπίδα για τη ζωή .Πιστεύω πως ο Καραγκιόζης είναι από τους τύπους αυτούς που για να καταλάβεις το μεγαλείο του αρκεί να αφεθείς και αυτός θα σε ταξιδέψει .Ίσως όταν κάποτε αντιληφθούμε τον λαογραφικό θησαυρό που χάνουμε να είναι πια αργά.

ki

Βιβλιογραφία:

-Έντυπο Σπαθάρειου Μουσείου Θεάτρου Σκιών Δήμου Αμαρουσίου.

-Σωτήρης Σπαθάρης   «Απομνημονεύματα και η τέχνη του Καραγκιόζη» εκδόσεις Άγρα ,2010

Μαριτίνα Αστρά

 

 

 

Advertisements

One thought on “Αναζητώντας τον Μέγα Αλέξανδρο και τον καταραμένο όφι στο Σπαθάρειο Μουσείο.”

  1. Να σημειώσουμε μόνο ότι ο χωρισμός του μουσείου σε αίθουσες αφορά το κτήριο που στέγαζε μέχρι πριν κάποια χρόνια το μουσείο. Στο τωρινό κτήριο τα εκθέματα βρίσκονται σε μία ενιαία αίθουσα.
    Δυστυχώς ο οδηγός του μουσείου επανατυπώνεται απαράλλαχτος από το 1996.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s