Karagoz

 

karagkiozis-karagoz

ΚΑRAGOZ

Αικατερίνη Μυστακίδου

‘’Το θέατρο Σκιών στην Ελλάδα και στην Τουρκία’’
Εισαγωγή – Μετάφραση – Σχόλια

Νέα Ελληνική Βιβλιοθήκη , Αθήνα 1982

Στο παραπάνω βιβλίο γίνεται αναφορά ανάμεσα στον Καραγκιόζη της Ελλάδας και στον Karagoz της Τουρκίας. Κάνοντας αρχικά ιστορικές αναφορές στο Θέατρο Σκιών και σε άλλες χώρες οπού μετά φτάνει στην Ελλάδα και στην Τουρκία.                                                                                                                                                                                                                          Πιο συγκεκριμένα αναφέρει ότι το θέατρο σκιών ‘’αγκαλιάζει τη συμβολική έννοια της σκιάς και την ενσωματώνει ανάμεσα σε συγκεκριμένα σύμβολα. Μεταμορφώνει την πραγματικότητα σε ένα όνειρο με κέντρο τον μπερντέ’’. Έχοντας τη σκιά , ‘’το δισδιάστατο, ορατό και μη υλικό φαινόμενο βρίσκεται σε αντιπαράθεση με το παρουσιαστικό’’. Επίσης παρομοιάζει το βασίλειο των σκιών με το βασίλειο των νεκρών, καθώς ονομάζουν τους νεκρούς ,σκιές του παρελθόντος .                                                                                                                                                                                                                                            Φαίνεται ότι είναι ένα λαϊκό θέατρο το οποίο συναντάμε στην Ασία , στη Μέση Ανατολή, Βόρεια Αφρική και Βαλκάνια, αλλάζοντας πρόσωπα και διαφορετικά πράγματα , αλλά έχοντας ίδια γνωρίσματα.Το θέατρο σκιών ξεκίνησε από την Ασία, με πρώτες παραστάσεις τη μορφή θεατρικών τελετών για τη λατρεία των θεών. Καθώς σύμφωνα με τον Pischel, πιστεύει ότι η γενέτειρα είναι η Ινδία ,ενώ με τον Jacop , γύφτοι που παίζουν στην Ινδία μεταφέρουν το Θέατρο Σκιών στην Τουρκία (καθώς ιστορικά ο Καραγκιόζης υπήρξε τσιγγάνος, φορώντας καπέλο από νομάδες της Ασίας και γύφτων) , αλλά πιστεύει ότι ξεκίνησε από την Κίνα. (είναι η αποδεχτή άποψη)                                                                                                                                        Μετά τις αναφορές σε άλλες χώρες οπού υπάρχει το θέατρο σκιών και ποια η καταγωγή του, αρχίζει η αναφορά στην Τουρκία, σύμφωνα με τον Reich οπού συνδυάζει το Θέατρο Σκιών με το μιμητικό δράμα. Καθώς οι Τούρκοι όταν καταλαμβάνουν το Βυζάντιο, έρχονται σε επαφή με τον βυζαντινό μίμο. Και οι δύο έχουν τυποποιημένες εκφράσεις με τον αυτοσχεδιασμό. Ο Καραγκιόζης είναι ένα πλούσιο μείγμα τούρκικου πολιτισμού, της ποίησης, της μινιατούρας, ζωγραφικής, μουσικής και λαϊκών εθίμων, οπού τον γνώρισαν τον 16ο αιω. Καθώς δεν υπάρχουν πιο πριν άλλα στοιχεία. Ήδη όμως τον 17ο αιω. ο Καραγκιόζης είναι ένα είδος ψυχαγωγίας και με κατοχυρωμένο όνομα.                                                                            Όπως και στην Τουρκία , έτσι και στην Ελλάδα το Θέατρο Σκιών γίνεται δημοφιλές σαν είδος ψυχαγωγίας. ‘’Οι Έλληνες δανείζονται αυτήν τη έκφραση από τους Τούρκους και έτσι το Θέατρο Σκιών γίνεται ένα ακόμα παράδειγμα πολιτιστικής ανταλλαγής που καταλήγει στην υιοθεσία’’ . Το Θέατρο Σκιών απευθύνεται στο λαό και αντιπροσωπεύει τις απόψεις του.              Στην Τουρκία αντανακλά τις ισλαμικές απόψεις ενώ στην Ελλάδα είναι επηρεασμένο από τον ελληνοχριστιανικό πολιτισμό. Δανείζονται θέματα από τον τούρκικο στον ελληνικό Καραγκιόζη με παρόμοιες πλοκές , τεχνικοί μηχανισμοί όμως διέφεραν στον περιεχόμενο και την αρχιτεκτονική των έργων.                                                                                                                           Στη συνέχεια, την περίοδο που εμφανίστηκε ο Καραγκιόζης στη Ελλάδα , τον 19ο αιω . ήδη στην Τουρκία βρισκόταν σε άνθηση. Μάλιστα γίνεται λόγος ότι το Θέατρο Σκιών στην Ελλάδα υπήρχε από την προεπαναστατική περίοδο. ( είναι καταγεγραμμένο από τον Κυριακίδη , ότι Μακρυγιάννης σαν θεατής παρακολούθησε τέτοια παράσταση) Εμφυτεύθηκε τόσο εύκολα καθώς εκείνη την εποχή ήταν πιο εύκολο να στηθεί μια παράσταση Θεάτρου Σκιών , παρά μια θεατρική παράσταση , όσων αφορά μετά την απελευθέρωση. Επίσης αποτελούσε φορέα κοινωνικοπολιτικής επικαιρότητας ,μιας και τότε ακόμα η εκπαίδευση ήταν είδος πολιτελείας.                                                                                                                                                     Ο τούρκικός και ο ελληνικός Καραγκιόζης προέρχονται από τον λαό, εμπνέονται τα πρόσωπα μέσα από το ακροατήριο χωρίς να απομακρύνονται ταξικά και ιδεολογικά. Το δίδαγμα του μεσογειακού θεάτρου είναι ότι το δίκιο υπερέχει χωρίς να αμφισβητούν αξίες και πιστεύω των θεατών, προσφέροντας επίσης και μόρφωση του ακροατηρίου.                                             Σύμφωνα με τον Μπίρη ο αρχαίος μίμαρος είναι πρόγονος του Καραγκιόζη έχοντας φαλό , στην Τουρκία όπως φαίνεται όμως τον κρατάει ακόμα και έχοντας επίσης την αριστοφανική τολμηρότητα.                          Στην Τουρκία οπού το Θέατρο Σκιών είναι μια μακρά παράδοση , τα έργα τους είναι κατανεμημένα θεματικά και χρονολογικά. Στη Ελλάδα επειδή αργεί να το υιοθετήσει ,τα έργα του είναι κατανεμημένα με βάση το θέμα και την υπόθεση. Το τούρκικο έχει δύο κατηγορίες , πρώτη τη κλασσική , γιατί έχει έργα παρμένα από την μυθολογία και τη δεύτερη , τα νεότερα έργα που έχουν καθημερινά θέματα. Η Ελλάδα επηρεασμένη μεν από την Τουρκία έχει όμως τρεις κατηγορίες , με πρώτη να ασχολείται με σύγχρονα γεγονότα καθημερινά , δεύτερη έργα εμπνευσμένα από παραμύθια και θρύλους και την τρίτη η καθαρή ελληνική που δεν έχει η Τουρκία , τα ηρωικά έργα από την τούρκικη εποχή με τους αγώνες, φτάνοντας μέχρι και την Κατοχή.                                                        Παρατηρείται όμως ότι στους λαϊκούς θρύλους στα τούρκικα έργα τον ήρωα τον αντιμετωπίζουν σαν κοινό , και ασχολούνται με θέματα της αγάπης , ενώ στο ελληνικό οι ήρωες μπλέκονται σε μεγάλες περιπέτειες. Όπου σε αυτά ο Καραγκιόζης λείπει και πρωταγωνιστής είναι ο ήρωας.                                                                                                                                                     Κοινά μεταξύ ελληνικού και τούρκικου θεάτρου σκιών είναι το θέμα , η πλοκή και το στυλ αλλά η δομή διαφορετική. Επικρατεί το σχέδιο περιπλοκή – εκμετάλλευση καταστάσεων – λύση .Δηλαδή παρουσιάζεται ο Χατζιαβάτης- Χάτζιβατ ως μεσολαβητής προφέρει δουλειά ή ζητά από τον Καραγκιόζη – Καραγκιόζ να αναλάβει την υπόθεση. Το τούρκικο έργο έχει τυποποιημένο μοντέλο εισαγωγή – πρόλογος – διάλογος – πλοκή – τέλος. Γιατί η αρχή του έργου είναι σημασιολογικά σπουδαία μιας και είναι το μόνο μέρος που διατηρείται ιερό και ο τόνος σοβαρός.                                                                          Στη συνέχεια η αρχιτεκτονική του έργου στα τούρκικα είναι ‘’κλειστή’’ γιατί κάθε κομμάτι πρέπει να παρουσιάζεται με αυστηρή σειρά , ακολουθώντας την ισλαμική άποψη , ότι όλα είναι προκαθορισμένα. Στην ελληνική είναι διαφορετική γιατί βασίζεται μόνο στο τούρκικο μέρος της πλοκής , παρουσιάζοντας διαφορετικά προβλήματα. Ο ελληνικός Καραγκιόζης διαφέρει από τον τούρκικο , ως προς την έλλειψη του Ποιήματος της Οθωμανής και του Διάλογου. Δύσκολα προσαρμόζονται σε αυτά γιατί δεν έχουν πλοκή και το θέμα τους είναι λογοπαίγνιο στο παράλογο. Τα ελληνικά έργα ανοίγουν με μία εισαγωγή αναφερόμενοι στους χαρακτήρες , στην κατάσταση τους και βγαίνοντας συνήθως ο Χατζιαβάτης μαζί με ένα πλούσιο που έχει μια δυσκολία και θέλει εξυπηρέτηση. Είναι ‘’ανοιχτό ‘’ το έργο γιατί μπορεί να ακολουθήσει οποιαδήποτε αλλαγή , με αυτοσχεδιασμούς.                                                                                                                                                                              Αυτά σε γενικές γραμμές αναφέρει το βιβλίο , και όπως λέει σ’ ένα σημείο του , ‘’σκοπός του Θεάτρου Σκιών είναι να σκιαγραφήσει τις διάφορες πλευρές της ανθρώπινης ζωής μας μέσα σ ένα γνώριμο περιβάλλον’’

 

 
Παρουσίαση Μάρακα Δήμητρα

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s