»Πίσω από τον μπερντέ.»

Μιχάλης Ιερωνυμίδης, Πίσω από τον Μπερντέ. Ηχητικά και οπτικά τεχνάσματα στο ελληνικό θέατρο σκιών, Εκδόσεις Άμμος, Αθήνα 1998,σελ.189. Διαθέτει εικονογραφικό υλικό με φιγούρες, με σκηνές παραστάσεων, με διάφορα αντικείμενα καραγκιοζοπαικτών που χρησιμοποιούνται στις παραστάσεις και με ζωγραφιές του ελληνικού θεάτρου σκιών.

''Το εξώφυλλο του βιβλίου του Μιχάλη Ιερωνυμίδη. Προφανώς η φωτογραφία αποτυπώνει μια μαγική στιγμή πίσω από τον μπερντέ: Ο Γιώργος Χαρίδημος παίζει το ''Καταραμένο φίδι'' στο Δημοτικό Θέατρο του Μοσχάτου(1993, χειμώνας)
»Το εξώφυλλο του βιβλίου του Μιχάλη Ιερωνυμίδη. Προφανώς η φωτογραφία αποτυπώνει μια μαγική στιγμή πίσω από τον μπερντέ: Ο Γιώργος Χαρίδημος παίζει το »Καταραμένο φίδι» στο Δημοτικό Θέατρο του Μοσχάτου(1993, χειμώνας)

Ο Μιχάλης Ιερωνυμίδης προσπαθεί σε αυτό το βιβλίο να δημιουργήσει μέσα στις άκρες την ατμόσφαιρα που υπάρχει πίσω από τον μαγικό μπερντέ του θεάτρου σκιών, στον κόσμο της τέχνης των καραγκιοζοπαικτών. Θα έλεγα πιο ποιητικά ότι αυτό το βιβλίο του Μιχάλη Ιερωνυμίδη »εισβάλλει» πίσω από το μαγικό πανί των σκιών, στην χώρα των καραγκιοζοπαικτών. Ερωτήματα που μας δημιουργούνται όταν βλέπουμε μια παράσταση θεάτρου σκιών όπως »Πώς το έκανε αυτό;» ή »Μαγικό κόλπο ήταν αυτό;» μπορούν να απαντηθούν σε αυτό το βιβλίο που προδίδει, θα έλεγα αστειευόμενος, τα μυστικά κόλπα των καραγκιοζοπαικτών. Η αλήθεια είναι ότι οι καραγκιοζοπαίκτες του περασμένου αιώνα(20ου αιω.) ένιωθαν αρκετά ενοχλημένοι αν κάποιος μαρτυρούσε τα κόλπα τους που θεωρούσαν ότι ήταν τα κύρια όπλα τους που κρατούσαν την τέχνη του Καραγκιόζη μαγική και σπουδαία. Επιστρέφοντας όμως στο σήμερα, αντιλαμβανόμαστε ότι οι καραγκιοζοπαίκτες είναι πιο ανεχτικοί σε αυτό το ζήτημα και πέρα από το ότι επιτρέπουν στα παιδιά(μικρά και μεγάλα καθώς όλοι είμαστε παιδιά) να δουν τον μπερντέ στην εσωτερική μεριά του, της δημιουργίας, ακόμα και οι ίδιοι προδίδουν τα κόλπα τους ευκολότερα από τα παλαιότερα χρόνια.

Επιμένοντας τώρα στο θέμα του βιβλίου, θα αναφέρω πιο αποκαλυπτικά σημεία. Το βιβλίο είναι χωρισμένο τυπικά σε τρία μέρη:
1ο μέρος: ηχητικά τεχνάματα,
2ο μέρος:οπτικά τεχνάσματα,
3ο μέρος:οι εφευρέσεις των καραγκιοζοπαικτών

Aλλά εγώ θα το χωρίσω σε τέσσερα καθώς θεωρώ οργανικό μέρος του βιβλίου και τον πρόλογο του σημαντικότατου καθηγητή λαογραφίας Μ.Γ.Μερακλή που δείχνει την αγάπη του προς αυτό το βιβλίο και την ποιότητα του ως μελέτημα.Πιο συγκεκριμένα, Ο Μιχάλης Μερακλής δηλώνει στον πρόλογο του ότι για πρώτη φορά συγκεντρώνεται συστηματικά σε αυτό το βιβλίο του Ιερωνυμίδη το πολύτιμο οπτικοακουστικό υλικό του θεάτρου σκιών και εντούτοις των παραστάσεων του.Επίσης ο Μιχάλης Μερακλής εκφράζει την απόψη του, σε σχέση με την ουσία του βιβλίου, σε δύο κομμάτια: Πρώτον, αναφέρει ότι ο Καραγκιόζης δεν ήταν ένα απλό θέαμα σκιών, ήταν ένα λαϊκό δρώμενο και δεύτερον ότι το βιβλίο προβάλλει με το πολύτιμο υλικό του είναι η ικανότητα του καραγκιοζοπαίκτη να φτιάχνει οτιδήποτε με οτιδήποτε. Στη συνέχεια προτιμώ να δώσω ένα παράδειγμα από τα τρία κεντρικά μέρη του βιβλίου.

Όσον αφορά τον ρόλο του ήχου στο θέατρο σκιών θα αναφέρω το παράδειγμα των »χτυπημάτων στην πόρτα»: «Μια σκηνή που επαναλαμβάνεται σε πολλά έργα του θεάτρου σκιών είναι το χτύπημα της πόρτας, το οποίο αποδίδεται ηχητικά από τον βοηθό του καραγκιοζοπαίκτη ο οποίος χτυπά μια λαβή φιγούρας στην άκρη της ξύλινης λυχναροθήκης παρακολουθώντας την κίνηση της φιγούρας που κρατά ο μάστορας.(σελ.30 του βιβλίου)»

Από τα οπτικά τεχνάσματα θα επιλέξω το κομμάτι των »κεριών»: «Στο τέχνασμα αυτό ο βοηθός κόβει μια μικρή λουρίδα λαμαρίνας και τη λυγίζει σε ορθή γωνία. Τη μια της πλευρά τη βιδώνει στο προτεταμένο χέρι της φιγούρας και στην άλλη πλευρά της λαμαρίνας(που είναι παράλληλη με το έδαφος) κάνει μια μικρή τρύπα στην οποία προσαρμόζει κάθετα ένα μικρό κερί. ‘Ετσι, όταν η φιγούρα βγαίνει στη σκηνή φαίνεται ότι κρατάει κερί και μάλιστα αναμμένο!(σελ. 101 του βιβλίου).»

WP_20140730_002

Σχετικά με την εφευρετικότητα των καραγκιοζοπαικτών επέλεξα την σούστα και κυρίως την πιο εξελιγμένη περιστρεφόμενη σούστα: Πράγματι είναι σημαντική η εφεύρεση, γιατί δίνει τη δυνατότητα στη φιγούρα να στρέφεται πότε δεξιά και πότε αριστερά, ανάλογα με την ανάγκη της στιγμής. Αυτό επιτυγχάνεται με ένα σύστημα μεντεσέ που συνδέει την φιγούρα με την λαβή. Στη εικόνα που ακολουθεί φαίνεται καθαρά η σημαντικότητα και η χρησιμότητα της περιστρεφόμενης σούστας σε σχέση και με τις προγονικές της σούστες.

WP_20140730_004

Νομίζω ότι έγινε κάπως κατανοητό πως περίπου μαγεύει ο Καραγκιόζης και ο καραγκιοζοπαίκτης. Βέβαια, εδώ παραθέτω ένα απλό κείμενο το όποιο δεν μπορεί να αντικαταστήσει επ΄ουδενί την μαγική ατμόσφαιρα μιας παράστασης θεάτρου σκιών, που κυριολεκτικά μόνο στην κάθε παράσταση μπορεί να κριθεί ότι λέγεται θεωρητικά για το θέατρο, γιατί σίγουρα αν κάτι δεν πάει καλά πρέπει να αναθεωρήσουμε την θεωρία καθώς στην πράξη δεν υπάρχει λάθος και σωστό παρά μόνο ζωντάνια και πάθος. Προσωπικά εγώ διαβάζοντας το βιβλίο συνειδητοποίησα πόσο συστηματική ,λεπτομερής και καλλιτεχνική είναι η τέχνη του θεατρού σκιών πίσω από το μπερντέ. Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά βέβαια διακρίνονται και από τους θεατές και καταχειροκροτούνται στις παραστάσεις μπροστά από τον μπερντέ. Αλλά πίσω από το πανί των σκιών υπάρχει ένα εργαστήρι που ανανεώνεται συνεχώς από μία σοβαρή και μετρημένη δουλειά, αλλά όμως και από έναν φευγαλέο αυτοσχεδιασμό. Αυτά τα συστατικά υπάρχουν, συμβιώνουν και δημιουργούν ανελιπώς και ταυτόχρονα μέσα στο μυαλό και στην ψυχή του καραγκιοζοπαίκτη και των βοηθών του στις παραστάσεις.

Θάνος Γκιόκας

Advertisements

Ένα σχόλιο στο »Πίσω από τον μπερντέ.»

  1. Ωραίο το κείμενο, Θάνο! Μπράβο. Επίτρεψέ μου να σου πω τα εξής. Ο τίτλος είναι τεράστιος! Θα σου πρότεινα να τον περιορίσεις το πολύ σε πέντε λέξεις!

    Στην αρχή, ο τίτλος του βιβλίου δεν χρειαζόταν να μπει σε εισαγωγικά.

    Για τα αποσπάσματα: στον επεξεργαστή υπάρχει ειδικό σύμβολο το οποίο όταν το πατήσεις σου εμφανίζει το κείμενο ως απόσπασμα. Για να γίνει αυτό πρέπει το κείμενο να είναι μόνο του και όχι ενταγμένο μέσα σε άλλο. Το επιλέγεις, πατάς το κουμπί για τα παραθέματα και τέλος. Εάν δεν θες αυτό το κουμπί τότε να βάλεις τα ελληνικά εισαγωγικά που είναι αυτά « ». Προσοχή σε άλλα γωνιώδη σύμβολα <> που δεν είναι εισαγωγικά ή τα κατσαρά που τα έχεις κάπου ή είναι αυτά του υπολογιστή, τα οποία γενικά δεν είναι προτιμητέα στην τυπογραφία. Εννοώ αυτά: » «. Aκόμη, πρόσεξε τα κενά σου, γιατί μερικές λέξεις είναι κολλημένες. Τα έντονα: ναι, τα χρησιμοποιούμε όταν θέλουμε να τονίσουμε μια λέξη, να ξεχωρίσει ένας όρος ή κάτι που θέλουμε να φανεί στο κείμενο. Γενικά, όμως, τα αποφεύγουμε.

    Πάντως, ήθελα κάτι ακόμη από το βιβλίο, που είναι βέβαιο ότι γεννά την περιέργεια κάποιου που αγνοεί τις τεχνικές του θεάτρου σκιών. Ας πούμε, τί λέει ο Μιχάλης Μερακλής για το βιβλίο; Εσύ, τί σκέψεις έκανες όταν ολοκλήρωσες την ανάγνωση;

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s