ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΛΑΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΚΙΩΝ: Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ

Αποστολίδου-Λουκάτου Ελένη, Ελληνικό θέατρο σκιών:Ο Έλληνας Καραγκιόζης,μελέτη,Γόρδιος 2008,σ.101.

Η Ελένη Αποστολίδου-Λουκάτου γεννήθηκε στο Χρυσοχώρι Ν. Καβάλας από γονείς πρόσφυγες. Τελείωσε εγκύκλιες σπουδές στη Χρυσούπολη και ανώτερες στην Αθήνα.Ασχολήθηκε με την λογοτεχνία  γράφοντας ποίηση, πεζογράφημα, κυρίως ιστορικού περιεχομένου, και ποίηση – διήγημα για παιδιά, δοκιμιακή κριτική λογοτεχνικών βιβλίων.

Το βιβλίο της αυτό,αναφέρεται στην ιστορία και την καταγωγή του θεάτρου σκιών,εστιάζοντας στο ελληνικό θέατρο σκιών όπως υποδηλώνει και ο τίτλος του.Αρχικά αναφέρει τις απόψεις ερευνητών για την καταγωγή του θεάτρου σκιών από την Κίνα και απο εκεί,την μετάδοσή του στις χώρες της ΝΑ Ασίας όπως στο Σιάμ, την Ταυλάνδη,την Σιγκαπούρη,το Μπαλί και τα νησιά της Ινδονησίας.Πηγή των θεμάτων στις χώρες αυτές είναι τα παραμύθια,οι θρύλοι και οι παραδόσεις.Επίσης αναφέρει την άποψη άλλων ερευνητών σύμφωνα με την οποία το ΘΣ είναι δημιούργημα του μουσουλμανικού κόσμου και της Περσίας και αντιγράφηκε απο τους Τούρκους της Κεντρικής Ασίας που το έφεραν Δυτικά με το όνομα »Καβουρτσάκ» ή »Κομπορτσούκ».Αναφέρεται στο τούρκικο Καραγκιόζη,που ήταν διαδεδομένος στην Οθωμανική αυτοκρατορία και στις δύο μορφές του:τον θρησκευτικό,οι παραστάσεις του οποίου δίνονταν στα μοναστήρια των μπεκρήδων μοναχών και στους τεκέδες των μπεκτασήδων με ηθικοπλαστικό χαρακτήρα και τον βέβηλο που παιζόταν στα παζάρια με αθυροστομίες και βωμολοχίες.

7941070_orig

p3

Κάπου εδώ η συγγραφέας αναφέρει δύο παραδόσεις για τη γέννηση του Καραγκιόζη.Στην πρώτη για την οποία λέει πως είναι θρύλος,ο εργάτης Τούρκος Καραγκιόζ που δούλευε για την ανέγερση ενός τεμένους του Σουλειμάν Πασά αποσπούσε τους άλλους εργάτες από την δουλειά τους με τις αστείες ιστορίες του.Μετά την θανατωσή του απο τον Πασά ο εργολάβος οικοδομών Χατζηαβάτ που είχε περισυλλέξει τα αστεία του Καραγκιόζ κλήθηκε να τα διηγηθεί στον Πασά όταν εκείνος αρρώστησε και δημιούργησε την πρώτη αυτοσχέδια σκηνή.Ύστερα ο Πασάς του επέτρεψε να δίνει παραστάσεις όπου ήθελε.Στη δεύτερη παράδοση που την αναφέρει ως γεγονός ο Έλληνας Μαυρομάτης ζούσε στη Κίνα από όπου γνώριζε το ΘΣ,αναγκάστηκε να την εγκαταλείψει και ερχόμενος στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα σταμάτησε στην Κων/πολη όπου άσκησε το ΘΣ ώς βιοποριστικό επάγγελμα.Για να μην κυνηγηθεί προσάρμοσε το ύφος του θεάτρου στα ήθη των Τούρκων,σημείωσε επιτυχία,απέκτησε μαθητές με σημαντικότερο τον Γιάννη Μπράχαλη.Ο Έλληνας Καραγκιόζης δεν μπόρεσε να περιφρουρήσει την προσωπικότητα του λέει η συγγραφέας.  .karagkiozis-karagoz

Στο κεφάλαιο για την τέχνη του Καραγκιόζη,τονίζονται οι δυσκολίες του επαγγέλματος του καραγκιοζοπαίκτη και οι ιδιαίτερες ικανότητες που απαιτεί.Τεχνικές δεξιότητες,εγρήγορση,ετοιμότητα πνεύματος,ευστροφία,συναισθηματική νοημοσύνη για να επικοινωνεί με το κοινό και πάθος για τη δουλειά του είναι τα σημαντικότερα συστατικά για έναν καραγκιοζοπαίκτη.Στη συνέχεια η συγγραφέας κάνει αναφορά στις τέσσερις χρονικές περιόδους της ιστορίας του ΘΣ.Η Οθωμανική περίοδος απο το 1850 έως το 1880 είχε κύριο εκφραστή τον Γιάννη Μπράχαλη που θεωρείται «πατέρας» του ελληνικού Καραγκιόζη.Στην Ηπειρωτική περίοδο ο Κώστας Μπίρης ως ένθερμος μελετητής άλλαξε το περιεχόμενο των παραστάσεων και άντλησε τα θέματά του από τους θρύλους και την ιστορία.Κυριότερος εκπρόσωπος της Ηπειρωτικής σχολής στα τέλη του 19ου αιωνα ήταν ο Λιάκος Πρεβεζάνος.Η περίοδος της πλήρους ελληνικότητας από το 1880 εως το 1910 είχε κύριο εκφραστή τον Δημήτρη Σαρντούνη ή Μίμαρο από την Πάτρα που ανανέωσε το δραματολόγιο προσδιδοντάς του ποιότητα και ποσότητα.Στην Αθηναική ή αστική περίοδο από το 1915 εως το 1940 κύριος εκπροσωπός της ήταν ο Αντώνης Μόλας ο οποίος αστικοποίησε τον Καραγκιόζη και τον εξέλιξε.

6

Στα επόμενα κεφάλαια η συγγραφέας αναφέρεται στη συμβολή του σωματείου καραγκιοζοπαικτών, του Σωτήρη Σπαθάρη και του υιού του Ευγένιου Σπαθάρη στο ΘΣ,στη σημασία της μουσικής σε αυτό,στις τεχνικές εξελίξείς του και στις φιγούρες και τους χαρακτήρες του ελληνικού ΘΣ.Στο τελευταίο κεφάλαιο η συγγραφέας αναφέρεται στην παρακμή του ΘΣ λόγω της εφόδου της τηλεόρασης στα σπίτια και  της μεγάλης αλλαγής των ρυθμών ζωής.

Σε αρκετά σημεία του βιβλίου παρατηρώ την έντονη διάθεση της συγγραφέως να αποδείξει την ελληνική καταγωγή του Καραγκιόζη υποβαθμίζοντας αρκετά τον Τούρκο Καραγκιόζη,όμως αυτό είναι κατανοητό εφόσον γενικά διαφαίνεται το έντονο ενδιαφέρον της για το ελληνικό θέατρο σκιών.Το βιβλίο έχει ωραία έκφραση και είναι αρκετά περιεκτικό αλλά σε κάποια σημεία γίνεται κάπως κουραστικό αφού επανέρχεται σε πράγματα ήδη ειπωμένα.Πάντως είναι μια καλή προσπάθεια για μια καλή γνωριμία με το ελληνικό θέατρο σκιών αφού καλύπτει όλο το φάσμα τόσο για την ιστορία και την καταγωγή του όσο και για την προετοιμασία για την σκηνική πραγμάτωση του.

Ιφιγένεια Αδριανού

Advertisements

2 thoughts on “ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΛΑΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΚΙΩΝ: Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ”

  1. Ιφιγένεια, έκανες πολύ ωραία παρουσίαση. Πρόσεξε το κείμενο να είναι ελεύθερο από ορθογραφικές αβλεψίες και να υπάρχουν κενά μεταξύ των λέξεων. Εφόσον οι εικόνες είναι από το βιβλίο γιατί δεν βάζεις και λεζάντες, για το τί ακριβώς είναι;

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s