Η ΑΡΧΑΙΑ ΚΩΜΩΔΙΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΗ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΣΚΙΩΝ

 

Τζούλιο Καΐμης, Η Αρχαία Κωμωδία στην Ψυχή του Θεάτρου Σκιών, Γαβριηλίδης, Αθήνα 1990, σελ. 174. Διαθέτει εικονογραφικό υλικό με χαρακτικά του Κλάους Φρίσλαντερ.

Η πρώτη εντύπωση που μου έδωσε το βιβλίο αυτό με τον τίτλο του, διαψεύστηκε κατά την ανάγνωσή του. Όχι μόνο δεν ήταν μια μελέτη της συσχέτισης του Καραγκιόζη με την αρχαία ελληνική κωμωδία, αλλά απλώς μία φορά στις 150 περίπου σελίδες γραπτού κειμένου αναφέρεται αυτή η θέση, χωρίς να τεκμηριώνεται.

Το περιεχόμενό του θα αναφερθεί και θα αναλυθεί ευθύς αμέσως, αφού πρώτα εκφράσω την δυσαρέσκειά μου για τον τρόπο γραφής του βιβλίου, συγκεκριμένα για την δομή του. Ο Καΐμης γράφει όπως σκέφτεται, συνειρμικά,  π.χ ενώ παραθέτει έργα, ξαφνικά εμβολίζει ένα κεφάλαιο για την μουσική και τους φωτισμούς και το κεφάλαιο που ακολουθεί είναι η καταγραφή ενός ακόμα έργου. Τέτοιες παρεκτροπές παρατηρούνται και εντός των κεφαλαίων. Γενικά αφαιρείται, παρασύρεται από τις συνεχώς φυγόκεντρες σκέψεις του και τον ενθουσιασμό του για το αντικείμενο που μελετά.

Το βιβλίο αυτό μπορεί να μην ασχολείται με αυτό που ο τίτλος του δηλώνει, αλλά συσχετίζει  το θέατρο σκιών με τις λαϊκές τέχνες, από τις οποίες έχει εμπνευστεί και τις οποίες έχει συνενώσει, την λαϊκή ποίηση, το τραγούδι, την μουσική, την αρχιτεκτονική, την ζωγραφική, δηλαδή θεωρεί ότι είναι αυθεντικό τέκνο της λαϊκής ψυχής και για τον λόγο αυτό «το μοναδικά πραγματικόν εθνικόν θέατρον εν Ελλάδι», εν μέρει και επειδή είναι το μόνο θεατρικό είδος της εποχής  που χρησιμοποεί την καθομιλουμένη. Μάλιστα, για να στηρίξει την θέση του ότι το θέατρο αυτό έχει απήχηση σε όλα τα κοινωνικά στρώματα, αναφέρει ένα αξιοσημείωτο περιστστικό: ένα βράδυ που ο καραγκιοζοπαίκτης Ρούλιας είχε παράσταση απέναντι από μια όπερα, κατόρθωσε να παρασύρει με τα αστεία του και τα γέλια του κοινού τους θεατές της όπερας, οι οποίοι κατέληξαν να παρακολουθούν αυτόν.

Το μεγαλύτερο μέρος του πονήματος αυτού όμως, αφορά την καταγραφή της τέχνης του Καραγκιόζη. Ο Καϊμης, που έγραψε το βιβλίο στις αρχές της δεκαετίας του 1930, ήταν ένας τύπος μποέμ, που κινήθηκε στο περιθώριο. Αγάπησε πολύ αυτήν την τέχνη και ήταν από τους πρώτους, αν όχι ο πρώτος, που συνομιλεί συστηματικά με καραγκιοζοπαίκτες, οι οποίοι την εποχή εκείνη θεωρούνταν περιθωριακοί.

Καταγράφει λοιπόν όλον τον κόσμο και τα μυστικά του καραγκιόζη. Τους μύθους της καταγωγής του, την ιστορία του στην Ελλάδα, την εξέλιξη που ακολούθησε, καταγράφει και σχολιάζει καραγκιοζοπαίκτες, περιγράφει και αναλύει τις φιγούρες και τους τύπους, καταλογογραφεί το ρεπερτόριο, παραθέτει έργα, ενός εκ των οποίων μάλιστα, τον Αθανάσιο Διάκο, περιγράφει και το οπτικό του μέρος (εφέ, κινήσεις κ.α), περιγράφει φωνές, αναφέρει τα γλωσσικά ιδιώματα που χρησιμοποιούνται, καταγράφει και αναλύει συνοπτικά τους φωτισμούς, τα ηχητικά και οπτικά εφέ, την μουσική, δημοσιεύει συνέντευξη του καραγκιοζοπαίκτη Παντελή Μελίδη και πειλαμβάνει χαρακτικά του Φρίσλαντερ, βασισμένα σε φιγούρες και σκηνικά του θεάτρου σκιών.

Η γλώσσα και το ύφος του είναι άμεσα και παθιασμένα. Ο αναγνώστης διακρίνει συνεχώς την αγάπη του για το αντικείμενο και την μελέτη που έχει προηγηθεί πριν γράψει το κάθε τι. Παρακολουθεί το θέατρο ζωντανά, εμπρός και πίσω από την σκηνή, μελετάει βιωματικά και έχει άποψη για κάθε πτυχή αυτής της τέχνης.

Συνολικά, πιστεύω πώς ήταν ένα πολύ ενδιαφέρον ανάγνωσμα, με πληθώρα σημαντικών πληροφοριών και ενδιαφέρουσες απόψεις εκ μέρους του συγγραφέα. Αν το περιεχόμενό του είχε δομηθεί καλύτερα σε κεφάλαια που θα περιείχαν αυτό που ο τίτλος τους αναφέρει ή που δεν θα συγκέντρωναν υλικό που ανήκει σε διαφορετικά τελείως κεφάλαια, θα ήταν φιλικότερο προς τον αναγνώστη και λιγότερο κουραστικό. Θα μπορούσε και να συνεπάρει.

 

Ελένη Βλαστάρη

Advertisements

Ένα σχόλιο στο Η ΑΡΧΑΙΑ ΚΩΜΩΔΙΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΗ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΣΚΙΩΝ

  1. Ελένη, ωραίο το κείμενό σου. Αφού όμως λες για την γλώσσα του Καΐμη και το παθιασμένο ύφος γιατί δεν μας προσφέρεις και ένα παράδειγμα; Ακόμη, μου έλειψε κάποια εικόνα που κοσμεί το βιβλίο.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s