Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ ΓΡΑΦΕΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ«ΜΑΤΗΝ ΩΝΕΙΔΙΣΑΝ ΤΗΝ ΨΥΧΗΝ ΜΟΥ», ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ,ΑΘΗΝΑ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1993, ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ :168

DSC_0137

Ο Γιάννης Τσαρούχης ήταν ένας από τους σπουδαιότερους  Έλληνες  ζωγράφους  του 20ου αιώνα.  Το θέατρο σκιών ήταν ένα από τα μεγάλα του ενδιαφέροντα  καθώς ο Καραγκιόζης τον είχε γοητεύσει από μικρό παιδί όπως άλλωστε ο ίδιος είχε εξομολογηθεί.  Όντας  λάτρης  της λαϊκής τέχνης,  μεγαλώνοντας, στράφηκε στον Καραγκιόζη, πιο ώριμος πια, έτσι ώστε να δει με άλλη οπτική αυτό το είδος θεάτρου ∙ σαν καλλιτέχνης κι όχι σαν παιδί/θεατής .

Με το ενδιαφέρον του αστείρευτο και για τις άλλες μορφές της τέχνης, ασχολήθηκε με το θέατρο σκιών και κάπως έτσι γνώρισε και τον Ευγένιο Σπαθάρη με τον οποίον υπήρξαν και επιστήθιοι φίλοι. «Γενικά ξαναγύρισα στον Καραγκιόζη που μ’ άρεσε πολύ όταν ήμουν παιδί αλλά που το έβλεπα πολύ διαφορετικά όταν μεγάλωσα. Από τον Καραγκιόζη μ’ ενδιέφερε βέβαια η τέχνη του Καραγκιόζη, οι διαφημίσεις του πάρα πολύ αλλά και οι θεατές του..»  είχε δηλώσει ο ίδιος σε συνέντευξη του.

Γι’ αυτό το μεγάλο του ενδιαφέρον μίλησε και στο βιβλίο του «ΜΑΤΗΝ ΩΝΕΙΔΙΣΑΝ ΤΗΝ ΨΥΧΗΝ ΜΟΥ». Σ’ αυτό το βιβλίο του αφιέρωσε τρία κεφάλαια στο θέατρο σκιών:

  • «Ο Καραγκιόζης είναι θέατρο»

Σ’ αυτό το μικρό κεφάλαιο, ο Τσαρούχης αναφέρεται στην σημαντικότητα του θεάτρου σκιών που αν και προϊόν της λαϊκής τέχνης, δεν το θεωρεί λιγότερο σπουδαίο από το θέατρο γενικότερα. Από άποψη τεχνικής ίσως κάποιοι να το θεωρήσουν κατώτερο καθώς δεν συγκεντρώνει το έργο πολλών ηθοποιών κι αρκεί μόνο ένας καραγκιοζοπαίχτης για να ζωντανέψει τις φιγούρες στο πανί και να πει μιαν ιστορία.

Ωστόσο, ο Τσαρούχης δεν επικεντρώνεται στην τεχνική. Αντιθέτως, κάνει λόγο για την θεωρητική του αξία. Ονομάζει τον Καραγκιόζη θεατρική ποίηση, «μια θεατρική δημιουργία που ολοκληρώνεται με την ανθρώπινη φωνή», όπως ο ίδιος ακριβώς επεξηγεί. Θεωρεί πως το θέατρο σκιών έχει μόνο επηρεάσει το ελληνικό θέατρο. Γεγονός που ο Τσαρούχης το διακρίνει στους ηθοποιούς. Σ’ εκείνους τους ηθοποιούς, που πολλές φορές φτάνουν στο σημείο μέσα από τον αυθορμητισμό τους να ξεδιπλώσουν την ανθρώπινη ουσία τους στην οποία βασίζεται κι ο χαρακτήρας του Καραγκιόζη.

Τελειώνοντας το κεφάλαιο, ο Τσαρούχης καταφεύγει και σ’ έναν άλλο παραλληλισμό. Συγκρίνει τα αρχαία αγγεία με τις φιγούρες του Καραγκιόζη. Εκείνος βλέποντας τις φιγούρες του Καραγκιόζη ξεχωρίζει τον ρεαλισμό του σχεδίου τους, έναν ρεαλισμό που ταυτίζει με τα σχέδια των αρχαίων αγγείων. Όλη η ομορφιά που μπορεί να έχει ένα αρχαίο αγγείο βασίζεται στα απλά αλλά άκρως περιγραφικά της εποχής σχέδια σύμφωνα με τον Τσαρούχη. Την ίδια αυτή ομορφιά εντοπίζει και στις φιγούρες του Καραγκιόζη.

  • «Οι ρεκλάμες του Καραγκιόζη»

Στο δεύτερο κεφάλαιο για το θέατρο σκιών που εντοπίζουμε στο βιβλίο του, ο μεγάλος ζωγράφος στρέφει το ενδιαφέρον του στις ρεκλάμες του Καραγκιόζη και ιδιαιτέρως στο είδος της ζωγραφικής τους. Για εκείνον η ζωγραφική αυτή θυμίζει κάτι από την ζωγραφική των αρχαίων πολιτισμών.

Στηρίζει αυτή την ομοιότητα πάλι στην ανάγκη ρεαλιστικής απεικόνισης των απλών πραγμάτων κι όχι σε κάποια αντιγραφή των συγκεκριμένων εικόνων. Φέρνοντας ως παράδειγμα την διακόσμηση των εσωτερικών χώρων με μορφές και σχέδια επηρεασμένα από είδωλα παλαιότερων τεχνικών όπως η τεχνική της βυζαντινής τέχνης, διαφοροποιεί την τεχνική με την οποία ζωγραφίζονται οι διαφημίσεις του Καραγκιόζη. Στις συγκεκριμένες ρεκλάμες τα πρόσωπα είναι προφίλ όπως και οι μορφές στα αρχαία αγγεία και οι διαστάσεις είναι μόνο δύο με την τρίτη να δίνεται με τις εναλλαγές των χρωμάτων όπως και στην ζωγραφική της αρχαίας Ανατολής.

Συγκεκριμένα για αυτή του την παρατήρηση ο Τσαρούχης γράφει: «Το θαυμαστό σ’ αυτές τις ζωγραφιές δεν είναι ότι διατήρησαν μια πολύ παλιά παράδοση ζωγραφικής, αλλά ότι μ’ αυτόν τον παμπάλαιο τρόπο δημιουργούν νέες αρμονίες και μια ατμόσφαιρα θεατρικής αναμονής, όπου το ρεαλιστικό και το φανταστικό συνυπάρχουν σε ευτυχισμένες ενώσεις.»

Και κάπου εκεί μιλάει για τον σπουδαίο καραγκιοζοπαίχτη Σωτήρη Σπαθάρη και την η ιδιαίτερη τεχνική του, που συνέχισε και ο γιος του, φίλος του Τσαρούχη, Ευγένιος Σπαθάρης.

  • «Το θέατρο σκιών και η λαϊκή τέχνη»

Στο τρίτο και εκτενέστερο κεφάλαιο για τον Καραγκιόζη, ο μεγάλος ζωγράφος αναφέρεται γενικότερα στο θέατρο σκιών και στη λαϊκή τέχνη. Ξεκινά τις αναφορές του από τον φίλο του τον Σπαθάρη. Ο Ευγένιος Σπαθάρης χαρακτηρίζεται από τον ζωγράφο ως ο τελευταίος γνήσιος λαϊκός ζωγράφος και για να αναλύσει το έργο του αναζητά τις ρίζες του θεάτρου σκιών.

Ως δεδομένο παίρνει την πληροφορία ότι το θέατρο σκιών είναι δημιούργημα των ασιατικών λαών. Στην συνέχεια, τονίζει ότι, όπως κάθε λαϊκό θέατρο, έτσι και το θέατρο σκιών ξεκίνησε από το θρησκευτικό θέατρο. Αυτό το είδος θεάτρου εντοπίζεται σε διάφορες πτυχές της καθημερινότητας των αρχαίων Ελλήνων αλλά και των Τούρκων, όπως μας πληροφορεί ο Τσαρούχης.

Παρέχοντας στους αναγνώστες περισσότερες πληροφορίες, παραθέτει μια ιστορία για την καταγωγή του Καραγκιόζη. Μια ιστορία που ξεκινά από την Κίνα του 1840, συνεχίζεται στην Κωνσταντινούπολη του 1860 και καταλήγει την ίδια χρονιά στον Πειραιά για να φτάσει μετά από λίγο στο πρόσωπο του Δημήτρη Μίμαρου, του επίσημου ιδρυτή του ελληνικού Καραγκιόζη.

Παραμένοντας στον Δημήτρη Μίμαρο, μας πληροφορεί για γεγονότα όπως το από πού πήρε το ψευδώνυμο του, «Μίμαρος», ο κατά κόσμον Δημήτριος Σαρδούνης, μέχρι και για την καθιέρωση των θέσεων της καλύβας και του σεράι στο πανί. Συνεχίζει με αναφορές και σε πρωτοπορίες άλλων καραγκιοζοπαιχτών, όπως ο Μανωλόπουλος, ο Χαρίλαος ο Θεσσαλονικιός, ο Μόλλας, ο Θεοδωρέλλος, για να καταλήξει στον Σωτήρη Σπαθάρη.

Ο Σωτήρης Σπαθάρης υπήρξε ένας από τους εισηγητές νέων ηρώων στο θέατρο σκιών. Νέες φιγούρες κατασκευάζονται. Μεταξύ αυτών και ιστορικά πρόσωπα που πλέον δίνεται βάση στις φυσιογνωμίες έτσι ώστε να αντιπροσωπεύουν όσο περισσότερο γίνεται τους απεικονιζόμενους.

Θα ολοκληρώσει τις αναφορές του στους καραγκιοζοπαίχτες με τον Ευγένιο Σπαθάρη. Ο Ευγένιος ξεκίνησε ως βοηθός του πατέρα του για να συνεχίσει ως επάξιος διάδοχος του. Ο Τσαρούχης γράφει για την ζωγραφική του Σπαθάρη και για την γοητεία που ασκεί το έργο του.

Συγκεκριμένα αναφέρει: «Η μεγαλύτερη αρετή της τέχνης του είναι η αγνότητα και η ενότητα στα εκφραστικά μέσα, που έχουν τυλιχθεί με το κύρος της λαϊκής συνειδήσεως… Προσθέτει μια ξέχωρη ευαισθησία και πλουτίζει τα σχήματα δίνοντας μια καταπληκτική σύνθεση…». Τέλος, ολοκληρώνει την περιγραφή του για τον Σπαθάρη με τα εξής λόγια: «Γνήσιος και λαϊκός ζωγράφος, ο Σπαθάρης αποτελεί ένα πολύτιμο κεφάλαιο για την συνέχιση της λαϊκής μας παράδοσης. Ευαίσθητος δέκτης και ερμηνευτής των συγκινήσεων της λαϊκής μας ψυχής, μας είναι απαραίτητος να μείνει ίδιος..»

******************************************

Διαβάζοντας κανείς αυτά τα τρία κεφάλαια διακρίνει ξεκάθαρα την αγάπη του Τσαρούχη για το θέατρο σκιών αλλά και τον σεβασμό του προς αυτό και τους συντελεστές του. Δείχνει τον σεβασμό του σ αυτό το είδος θεάτρου που ο ίδιος θεωρεί τέχνη και μάλιστα ύψιστης σημασίας. Οι καραγκιοζοπαίχτες, οι φιγούρες τους, η σκηνή τους, οι διαφημίσεις των έργων τους γοητεύουν τον Τσαρούχη ο οποίος δεν διστάζει να αφιερώσει χρόνο στην ανάλυση αυτής της τέχνης που αν και ανήκει σ’ αυτό που ονομάζουμε λαϊκή τέχνη, ο ζωγράφος θεωρεί πως δεν υστερεί σε τίποτα από τις άλλες μορφές θεάτρου και γενικά τις άλλες μορφές  τέχνης.

ΕΛΣΑ  ΘΕΟΧΑΡΗ

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s