ΟΤΑΝ Ο ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ ΕΙΣΕΒΑΛΕ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

Θόδωρος Χατζηπανταζής, Η εισβολή του Καραγκιόζη στην Αθήνα του 1890, Στιγμή, Αθήνα 1984, σελ. 112

Διαβάζοντας το μελέτημα του Θόδωρου Χατζηπανταζή »Η εισβολή του Καραγκιόζη στην Αθήνα του 1890» κατάλαβα ότι πρόκειται για κάτι διαφορετικό από όσα βιβλία είχα συνηθήσει σχετικά με την ιστορία του Καραγκιόζη στην Ελλάδα. Ο Χατζηπανταζής στηρίζει όλο του το βιβλίο σε γραπτές πηγές (άρθρα εφημερίδων), καθώς υποστηρίζει ότι οι προφορικές μαρτυρίες είναι δογματικές και απέχουν από την πραγματικότητα.

Οι μαρτυρίες για παραστάσεις Καραγκιόζη στην Αθήνα διακόπτονται το 1864. Δεν γίνονται παραστάσεις; Οι δημοσιογράφοι αδιαφορούν; Δεν αξίζει σαν θέαμα να αναφερθεί σε εφημερίδα; Οι διώκτες του Καραγκιόζη πολλοί, οι απαγορεύσΜόλλας4εις επίσης, οι βωμολοχίες στην παράσταση ακόμα πιο πολλές καθώς το θέαμα έχει ακόμα Τούρκικο χαρακτήρα. Ανατολίτικα στοιχεία έρχονται να προστεθούν στην καθημερινότητα του Αθηναίου (π.χ. το ρεμπέτικο), ο Καραγκιόζης πουθενά. Η έλλειψη αυτή φέρνει την άνθιση του Φασουλή και της Παντομίμας, θεάματα με δυτικοευρωπαϊκές καταβολές που παρ’ όλη τη προσωρινή τους επιτυχία, θα έρθει σύντομα η πτώση. Με την επανεμφάνιση του Καραγκιόζη το 1891 στις εφημερίδες  γίνεται γνωστό ότι δεν σταμάτησαν οι απαγορεύσεις παραστάσεων σε περιθωριακά, γιατί οι μαθητές του Κωνσταντινουπολίτη Μπράχαλη συνέχιζαν να παίζουν έτσι »τούρκικα» όπως ήξεραν.

Το ότι ο Καραγκιόζης παρέμεινε ζωντανός τα επόμενα χρόνια είχε να κάνει με τον εξελληνισμό του και την προσαρμογή του στην ελληνική πραγματικότητα. Πήρε στοιχεία από διάφορα θεάματα και τα συγχώνευσε με τη βοήθεια των ηρώων που δημιούργησε. Ο αναμορφωτής του θεάτρου σκιών στην Ελλάδα οmimaros%202[1] Πατρινός Μίμαρος έγινε δημοφιλής και στην Αθήνα μέσω των εφημερίδων, αφού οι κριτικές για το ηθικότατο θέαμα του ήταν λαμπρές. Το δραματολόγιό του δεν έγινε τόσο γνωστό, όπως και των συμπατριωτών μαθητών του. Αντίθετα, οι αθηναϊκές εφημερίδες διαφήμιζαν τα έργα των εδώ καραγκιοζοπαικτών γιαυτό και σώζεται μεγαλύτερο μέρος του ρεπερτορίου τους. Συνεχίζοντας, ο Χατζηπανταζής να παίρνει πληροφορίες από εφημερίδες καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα ιστορικοπατριωτικά, μυθιστορηματικά και επικαιρικά έργα προηγούνταν από τις γνωστές τυποποιημένες επαγγελματικές κωμωδίες του Καραγκιόζη. Όπως επίσης λογικό είναι να προυπάρχουν τα έργα που προέρχονται από το τούρκικο δραματολόγιο. Εντύπωση του κάνει τα πολυπαιγμένα έργα με πρωταγωνιστή κάποιον Μακεδόνα π.χ. Μεγαλέξανδρο ή Αντίοχο, που μπορεί να είχαν αγαπηθεί λόγω της πολιτικής επικαιρότητας του Μακεδονικού ζητήματος. Επίσης, ενδιαφέρον προκαλεί το πως διαμορφώνεται ένα έργο σε διάστημα ενός χρόνου (αλλαγές, προσθήκες) στο μπερντές του Ρούλια συγκεκριμένα.

Σημαντικές παρατηρήσεις του συγγραφέα είναι ότι το θέατρο σκιών ως τέχνη προφορική δημιουργήθηκε σε μια κοινωνία οργανωμένη σύμφωνα με τις αρχές του πολιτικού γραπτού λόγου, είναι τέχνη ανατολίτικη που αναπτύχθηκε σε περίοδο εξευρωπαϊσμού, είναι τέχνη συλλογική με επώνυμους καλλιτέχνες σε αντίθεση με το Δημοτικό τραγούδι όπου οι δημιουργοί είναι ανώνυμοι, είναι τέχνη προφορικού λόγου που τα έργα της αξιοποιούνται με τη μορφή τυπωμένων φυλλαδίων από κερδοσκόπους οδηγώντας τη τυποποίση της λαϊκής τέχνης του Καραγκιόζη σε βιομηχανική τυποποίηση.

Ο Καραγκιόζης άλλαξε »έβγαλε την βράκα και φόρεσε παντελόνι», μαζί άλλαξε και το κοινό του, το οποίο δεν παρέμεινε μόνο η λαϊκή τάξη, αλλά προστέθηκαν λόγιοι, στρατιωτικοί και πολιτικοί. Απέκτησε τέτοια δύναμη και συγκίνηση που δεν άφησε αδιάφορους ούτε του πιτσιρικάδες που άρχισαν να στήνουν τους δικούς τους μπερντέδες στις γειτονιές προσπαθώντας να αναπαραστήσουν την μαγική αυτή τέχνη.

Νικόλας Τζιβελέκης

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s